ცხელი ხაზი: 0322 200 220 (3025)
pscenter@mes.gov.ge
კონტაქტი
რეგისტრაცია
ავტორიზაცია
სტატიები
სასკოლო ბულინგი: დეფინიცია, ინტერვენცია, პრევენცია

სასწავლო პროცესის ხარისხის და სკოლის ზოგადი ჩარჩოს პარალელურად, სასკოლო კლიმატის უმნიშვნელოვანეს კრიტერიუმს წარმოადგენს მოსწავლეების ფიზიკური და ფსიქიკური უსაფრთხოება, ასევე პოზიტიური ურთიერთობები სასკოლო გარემოში. შესაბამისად, ძალადობის და ბულინგის ამოცნობა და პრევენცია სკოლის ერთერთი ძირითადი ამოცანაა.

ძალადობა მრავალი ფორმით გვხვდება და მას შედეგებიც განსხვავებული აქვს. ძალადობის შესახებ ინფორმირებულობა გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა სიტუაციის შეფასებისთვის, ბულინგის ამოცნობისა და შესაბამისად პრევენციის დაგეგმისთვის.

„ბულინგი აღნიშნავს ნეგატიურ ქმედებებს, რომელსაც მოსწავლე განმეორებითად და ხანგრძლივი დროის განმავლობაში განიცდის. ეს ნეგატიური ქმედებები ერთი ან რამდენიმე პირისგან შეიძლება მომდინარეობდეს და შეიცავდეს ფიზიკურ თავდასხმებს, ვერბალურ თავდასხმებს, ბინძურ ჟესტებს, სექსუალურ ძალადობას, მიზანმიმართულ გარიყვას ჯგუფიდან და კიბერ თავდასხმებს“.

რა არის სტრესი და ფსიქოლოგიური ტრავმა

რა არის სტრესი?

სტრესი ცნობილი კანადელი ფიზიოლოგის ჰანს სელიეს მიხედვით, ჩვენი ცხოვრების თანმდევია და შეიძლება ითქვას, სასარგებლოც, რადგან ის ადამიანის მობილიზაციას და ცვალებად გარემოსთან შეგუებას უწყობს ხელს. მაგრამ თუ სტრესი ძლიერია და გრძელდება დიდხანს, ადამიანი ვერ ახერხებს ადაპტაციას/შეგუებას, რასაც ადამიანის ორგანიზში ფიზიოლოგიურ და ფსიქიკურ პრობლემებამდე მივყავართ.

რა არის მწვავე სტრესული რეაქცია?

სასკოლო გარემოსთან შეგუება

სკოლასთან პირველკლასელის ადაპტაცია სრულიად განსაკუთრებული მნიშვნელობის მატარებელია, რადგან სწორედ ამ პერიოდში ჩამოყალიბებული დამოკიდებულებები და ღირებულებები განსაზღვრავს ბავშვის მთელი სასკოლო ცხოვრების ხასიათს, იმას, თუ რამდენად საინტერესო და მიმზიდველი იქნება მისთვის სკოლა და სწავლა.

ბავშვის ცხოვრებაში პირველი სასწავლო წელი არის ძალიან რთული და კრიტიკული პერიოდი, რადგან იცვლება მისი ადგილი სოციუმში, მისი ჩვეული ცხოვრების რეჟიმი. ბავშვი იღებს ახალ გამოცდილებას სოციალურ ურთიერთობეში.

სასწავლო წლის დასაწყისში ბავშვს უწევს ბევრ ახალ გამოწვევასთან გამკლავება, შეგუება. ადაპტაცია – ეს არის შეგუება, ახალ გარემოსთან, ახალ სიტუაციასთან. ადაპტაციის პერიოდი შეიძლება 2-3 კვირიდან ნახევარ წლამდე გაგრძელდეს. უნდა ითქვას, რომ ადაპტაციის ხანგრძლივობა ინდივიდუალურია. ამასთან, არ არსებობს მზა რეცეპტები, რომლებიც ყველასთვის საერთო იქნებოდა და ამ საფეხურზე მყოფი ნებისმიერი ბავშვისთვის ეფექტური აღმოჩნდებოდა. თუმცა შეიძლება გამოვყოთ რამდენიმე ფაქტორი, რომლებიც გავლენას ახდენს ადაპტაციის პროცესის ხასიათსა და ხანგრძლივობაზე.

ადიქცია

მთელს მსოფლიოში და ასევე საქართველოშიც, საგანგაშოა ბავშვებსა და მოზარდებში ადიქციური ქცევის პრობლემა. ეს არის ისეთი სახის უკონტროლო, აკვიატებული და არაჯანსაღი ლტოლვა ვინმეს, ან რაიმეს მიმართ, რომლის გარეშეც ადამიანი თავს არაკომფორტულად და დაუცველად გრძნობს. ამ დროს დამოკიდებულების საგანი მთლიანად მოიცავს ადამიანს, მის ყოველდღიურობას და დანარჩენი ცხოვრებისეული მოვლენები სრულებით კარგავენ აქტუალურობას. ადიქციის გამოვლინებებია: კომპიუტერულ თამაშებზე დამოკიდებულება, სოციალურ ქსელებზე დამოკიდებულება, ფსიქოაქტიური ნივთიერებების და ალკოჰოლის მოხმარება, აზარტულ თამაშებზე დამოკიდებულება და ა.შ. ბავშვებსა და ახალგაზრდებში განსაკუთრებით ფართოდ არის გავრცელებული კიბერ დამოკიდებულების პრობლემა, რაც კომპიუტერულ თამაშებსა და სოციალურ ქსელებზე დამოკიდებულებას ნიშნავს. 

ბავშვის თვითშეფასება ყალიბდება გარემოს, უპირველეს ყოვლისა მშობლის ზემოქმედებით. არაადეკვატური თვითშეფასება (მის რეალურ შესაძლებლობებთან შეუსაბამოდ მაღალი, ან დაბალი) ხშირად ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი ხდება ბავშვის ფსიქოლოგიური პრობლემების გაჩენის, განვითარებისა და ჩამოყალიბების, რაც ხშირად გამოიხატება ადაპტაციის უნარის დაქვეითებაში, საკომუნიკაციო უნარების არასწორ განვითარებასა და ზოგიერთ შემთხვევაში ფსიქოსომატური სიმპტომების გაჩენაშიც კი.

ადაპტაციის უნარის დაქვეითების ერთ-ერთი გამოხატულებაა, როცა ბავშვს/მოზარდს უჭირს არსებულ რეალობასთან შეგუება და ანაცვლებს მას წარმოსახვითი რეალობით (კომპიუტერული თამაშები, სოციალური ქსელები და ა.შ.), სადაც თავს მეტად კომფორტულად გრძნობს, რადგან ვირტუალურ სამყაროში მას აქვს იმ სურვილების, მოთხოვნილებებისა და ოცნებებს რეალიზების საშუალება, რასაც ვერ ახერხებს რეალურ სამყაროში. თუმცა, ეს ყოველივე, არის დროებითი და ასეთი „რეალიზაცია“ გარკვეული დროის შემდეგ მძიმე ფსიქოლოგიური და ფიზიოლოგიური

ტყუილი ბავშვობის ასაკში

ბავშვები ტყუილების ლაპარაკს წარმოსახვის და მეტყველების განვითარების აქტიურ პერიოდში იწყებენ. ეს მნიშვნელოვანი მიღწევაა ბავშვის ფსიქიკურ განვითარებაში. მეტყველება საფუძვლად ედება ლოგიკური აზროვნების ფორმირებას, წარმოსახვა კი მას რეალობიდან უშუალოდ აღქმულის აბსტრაგირებაში ეხმარება. ანუ იმის შემეცნებაში, რისი შეხება, დანახვა და მოსმენა არ შეიძლება. ბავშვის ცნობიერების ფუნქცია თითქმის ორმაგდება: ერთის მხრივ ის აგრძელებს არსებული რეალობის წვდომას (მძიმე საგანი იძირება, ცეცხლი გწვავს), ხოლო მეორეს მხრივ ითვისებს წარმოსახვის, თამაშის და ფანტაზიის სამყაროს. ბავშვები ხშირად ყვებიან მათ მიერ შეთხზულ ამბებს, რომელსაც სინამდვილედ ასაღებენ და ხანდახან თვითონ იჯერებენ ამას. ეს არც ტყუილია არც განზრახ მოტყუების მცდელობა, უბრალოდ ამ ასაკში (6 წლამდე) რეალურის და გამოგონილის გარჩევა არ ხდება, ამასთან ამ ტიპის გამონაგონი უვნებელია და ცხადყოფს ბავშვის წარმოსახვის განვითარებას.

მზარდი ცნობისმოყვარეობა და შესაბამისად უფროსებისაგან წამოსული უფრო ხშირი აკრძალვები ხელს უწყობს, კვებავს ბავშვის გამონაგონებას (ფანტაზიას), რომლის მეშვეობითაც ბავშვი ცდილობს აირიდოს აკრძალვები, გაექცეს მათ. ასაკთან ერთად ტყუილის, გამოგონების საბაბი სულ უფრო მეტია. შესაბამისად ტყუილიც უფრო იხვეწება.

რატომ ტყუიან ბავშვები

აგრესია ბავშვებში

“აგრესია” ლათინური სიტყვაა და თავდასხმას ნიშნავს.

აგრესია – ეს არის ადამიანის ბუნებრივი საპასუხო რეაქცია სხვა ადამიანის ქმედებაზე ან გარემო პირობებზე, რომელიც საფრთხეს უქმნის მის ფიზიკურ ან ფსიქიკურ კეთილდღეობას, ხოლო აგრესიულობა – ეს არის ადამიანის ხასიათის თვისება, მოქმედების სტრატეგია, რომლის დროსაც ადამიანი უფრო ხშირად ირჩევს აგრესიას, როგორც საპასუხო რეაქციას გარემოზე და სხვა ადამიანებზე.

როდის ჩნდება აგრესია?

ძილის დარღვევები ბავშვებში

ძილის დარღვევა ბავშვებში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი პრობლემაა, ის აღენიშნება ბავშვების 25%-ს. ძილის ხანგრძლივობა ჩვილობიდან მოზარდობამდე ნელ-ნელა, ეტაპობრივად მცირდება. ნებისმიერი მიზეზი, რომელიც გამოიწვევს ძილის ნორმალური ხანგრძლივობის შემცირებას, მოითხოვს განსაკუთრებულ დაკვირვებას.

მნიშვნელოვანია, რომ დააკვირდეთ ბავშვის ქცევას მისი სიფხიზლის პერიოდში, რაც ყველაზე ობიექტური მაჩვენებელი იქნება, რამდენად ყოფნის ბავშვს ძილის ის ხანგრძლივობა, რაც მისთვის ჩვეულია დღე-ღამის განმავლობაში.

ბავშვის დღის განმავლობაში ქცევაზე დაკვირვების შემდეგ უპასუხეთ შეკითხვებზე:

განშორებით გამოწვეული შფოთვა ბავშვებში

განშორებით გამოწვეული შფოთვა ბავშვებში სრულიად ნორმალურია გარკვეულ ასაკობრივ პერიოდებში. დაახლოებით 7 თვის ასაკიდან სკოლამდელი პერიოდის განმავლობაში, თითქმის ყველა ბავშვი ნერვიულობს, როდესაც შორდება თავის მშობელს ან ახლობელს. მეტიც, განშორებით გამოწვეული შფოთვის ნაკლებობა შესაძლოა ასევე მიგვანიშნებდეს არასაკმარის მიჯაჭვულობაზე ან სხვა პრობლემებზე. განშორებით გამოწვეული შფოთვა 3 წლამდე ასაკის ბავშვებში ღამით ტირილის და გამოღვიძებების ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი მიზეზია. 7-9 თვისთვის ბავშვი უკვე აცნობიერებს, რომ მშობელი მუდმივად არსებობს, მაშინაც კი თუ ის მას ვერ ხედავს. 3-4 წლამდე მშობელთან უსაფრთხო მიჯაჭვულობის განცდა ძალიან მნიშვნელოვანია მისთვის. ამაში ადვილად დარწმუნდებით როცა ნახავთ, რომ თქვენი ხმის გაგონება, დაყვავება და შეხება საკმარისია მის დასამშვიდებლად.

ჯერ კიდევ 1995 წელს ცნობილი ამერიკელი ფსიქოლოგი ქემბელი წერდა „კვლევათა სიმცირის გამო ჩვენ ვიცით ძალიან ცოტა შფოთვის პრობლემაზე სკოლამდელებთან“. ასევე, 2001 წელს ცნობილ ჟურნალში „ Behaviour Research and Theraphy” 4 ავსტრალიელი მკვლევარის ( Susan Spence, Ronald Rapee, Casay Mcdonald, Michelle Ingram) ავტორობით გამოქვეყნებულ სტატიაში „შფოთვის სიმპტომების სტრუქტურა სკოლამდელებში“ისევ ხაზსგასმულია, რომ არსებობს მინიმალური ინფორმაცია სკოლამდელებში შფოთვითი დარღვევების შესახებ, თუმცა სკოლამდელები ხშირად ავლენენ ქცევაში იმას,რასაც უწოდებენ შფოთვით დარღვევებს. ამის გარდა ავტორები აღნიშნავენ, რომ ცოტა რამ არის ცნობილი მაღალი შფოთვის მქონე ბავშვთა ქცევაზე და სკოლამდელთა შფოთვის სტაბილობის შესახებ. აგრეთვე არსებობს მხოლოდ მინიმალური მონაცემები სკოლამდელთა შფოთვის პრობლემების ეტიოლოგიის (წარმოშობის) შესახებ და იმ ფაქტორთა შესახებ, რომლებიც განსაზღვრავენ რომელ ბავშვებთან გრძელდება შფოთვის პრობლემები შემდეგშიც და რომელი ბავშვები გადალახავენ მათ.

სამწუხაროდ, ზოგიერთ ბავშვს უგრძელდება შფოთვა მიღებული ასაკობრივი პერიოდის შემდგომაც და როდესაც ის არის იმდენად მძიმე, რომ ხელს უშლის ნორმალური ყოველდღიური რუტინის შესრულებაში, როგორიცაა სკოლაში სიარული, მაშინ შეიძლება ვისაუბროთ განშორების შფოთვით აშლილობაზე. განშორებით გამოწვეული შფოთვითი აშლილობა ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი აშლილობაა ბავშვთა შფოთვით აშლილობებს შორის. ეს აშლილობა იწყება სკოლამდელ ასაკში, გრძელდება შემდგომაც და აღენიშნება ბავშვების 4%-ს. ამ დროს ბავშვები გრძნობენ გადაჭარბებულ შფოთვას, ხშირად პანიკასაც კი, როდესაც შორდებიან სახლს ან მშობლებს/აღმზრდელებს. აღსანიშნავია, რომ ხშირად ის თავს იჩენს დიდი სტრესის (ახალ სამეზობლოში გადასვლა, ახალ სკოლაში შესვლა, ოჯახის წევრის ავად ყოფნა ან გარდაცვალება) შემდგომ.

მუსიკის მნიშვნელობა ბავშვისათვის

მუსიკა აღვიძებს მთელ რიგ ემოციებს, რომლებიც კავშირშია ადამიანის ასაკთან, პიროვნულ მახასიათებლებთან, ცხოვრების პირობებთან. ის ადამიანის „შინაგანი ხმის“ მაჩვენებელია. ცნობილია, რომ მუსიკის მოსმენისას ადამიანი მშვიდდება, თუმცა ზოგიერთ მელოდიას უარყოფითი სტრესის გამოწვევაც შეუძლია.

როდის იწყება მუსიკის აღქმა, მუცლადყოფნის პერიოდში თუ უფრო გვიან?

ბავშვი მუსიკის აღქმას იწყებს ჯერ კიდევ მუცლადყოფნის პერიოდში, ორსულობის მე-20 კვირიდან და მას თავიდან შეიგრძნობს, როგორც „ზარის“ ხმას დედის ხმასთან ერთად.

შეფასების გავლენა ბავშვზე

დასაწყისშივე უნდა განვმარტოთ, რომ შეფასებაში არ ვგულისხმობთ მხოლოდ სკოლაში მიღებულ შეფასებას (დიდი წვლილი ბავშვზე მოხდენილ გავლენაში, რა თქმა უნდა მას მიუძღვის), აქ აგრეთვე მოიაზრება ის შეფასებებიც, რასაც მშობელები ზოგჯერ აკეთებენ შვილების მიმართ. რა უნდა იცოდნენ მშობლებმა?

როგორც მიუთითებენ, ნიშნები ხშირად სწავლის პროცესში ერთ-ერთ მთავარ მოტივატორს წარმოადგენს, ამიტომ, ალბათ, არცაა გასაკვირი მისი მნიშვნელოვანი გავლენა მოსწავლეზე. თავიანთი სასკოლო გამოცდილებიდან მოსწავლეები აკეთებენ დასკვნებს საკუთარ თავზე, როგორც ცნოდნის ამთვისებელზე. ეს შეფასება მნიშნველოვნად ეყრდნობა მასწავლებლის მიერ მოსწავლის შეფასებას, რაც ხშირად ქულებით გამოიხატება. სწორედ ამ შეფასებებს მიჰყავს მოსწავლე დასკვნამდე - შეუძლია მას თუ არა მიაღწიოს ზოგადად წარმატებას და შეუძლია თუ არა სასკოლო გამოცდილებაში საკუთარი ძალისხმევის ბოლომდე მობილიზება.

ამის ანალოგიურია მშობლის სიტყვიერი შფასებებიც, ის ბავშვის მოტივატორია ან პირიქით.

შური, ეჭვიანობა, „თავდაცვა“ ბავშვებში

ცნობილია, რომ ბავშვების ცხოვრებაში არსებობს გარკველი პერიოდები, როდესაც ისინი ჩვეულებრივთან შედარებით უფრო აგრესიულები, გაღიზიანებული და ჭირვეულები არიან. ეს ძირითადად ბავშვის ასაკობრივ კრიზისების პერიოდებშია. ამ ასაკში იჩენს ხოლმე თავს შური და ეჭვიანობა. ასეთი მდგომარეობის მიზეზი ძირითადად ბავშვების ნეგატივიზმთან, “მე”–ს გაცნობიერებასთანაა დაკავშირებული. ასეთ დროს არ არის გასაკვირი, რომ პატარას სურვილი აქვს, თანატოლს შურის ობიექტი, მაგალითად, სათამაშო მანქანა გაუფუჭოს. შური იმაზე მეტყველებს, რომ ბავშვი დარწმუნებულია იმაში, რომ შეუძლია, ლიდერობა სხვა გზით დაიბრუნოს.

ამ შემთხვევაში მშობელი შვილს საკუთარი პიროვნების ძლიერი და დადებითი მხარის დანახვასა და რეალიზებაში უნდა დაეხმაროს.

ეჭვიანობა – ხშირად პატარები ცდილობენ, იმეგობრონ იმ თანატოლებთან, რომლებსაც მშობლები სამაგალითოდ მიიჩნევენ. ასეთ დროს ბავშვი ძალას არ იშურებს, რომ თითით საჩვენებელ თანატოლს დაემსგავსოს, რათა ქება–დიდება დაიმსახუროს.

საკლასო განხილვის სცენარი მოსწავლეთა შორის ძალადობის თემაზე

საგაკვეთილო განხილვის სცენარი პედაგოგებისათვის მოსწავლეთა შორის ძალადობის (ბულინგის) თემაზე

შესაძლოა გამოყენებულ იქნას მე-8, მე-9, მე-10, მე-11 და მე-12 კლასის მოსწავლეებთან

მომზადებულია სამოქალაქო განათლების პროგრამის „მომავლის თაობა“ ფარგლებში ორგანიზაცია PH International-ის, კონსულტაციისა და ტრენინგის ცენტრის და მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრის თანამშრომლობით.

საიტი მუშაობს სატესტო რეჟიმში